เมืองเล็กๆ แห่งหนึ่งในจอร์เจียมีประชากรทั้งหมด 103 คน แต่มีฟาร์มแห่งหนึ่งจ้างพนักงานราว 180 คน เจ้าของฟาร์มเคยให้การต่อสภาคองเกรสอเมริกาเมื่อปี 2020 ว่า ในรอบ 20 ปี ฟาร์มโตจากพนักงาน 4 คน รายได้ปีละ 1 ล้านดอลลาร์ เป็นพนักงาน 155 คน รายได้ปีละ 20 ล้านดอลลาร์ ผมไปอ่านเจอเรื่องนี้แล้วนั่งคิดอยู่นานว่าเขาทำยังไง
ฟาร์มในเมืองที่มีคนน้อยกว่าพนักงานฟาร์ม
ฟาร์มนี้ชื่อ White Oak Pastures อยู่ที่เมือง Bluffton รัฐจอร์เจีย สหรัฐอเมริกา เป็นฟาร์มครอบครัวที่ตั้งขึ้นตั้งแต่ปี 1866 ทำต่อกันมา 6 รุ่น ปี 2020 เจ้าของบอกว่าฟาร์มมีพื้นที่ราว 3,200 เอเคอร์ ถือว่าใหญ่มากในมาตรฐานฟาร์มบ้านเรา
แต่สิ่งที่ทำให้ผมสะดุดไม่ใช่ขนาดที่ดิน เพราะที่ดินใหญ่แค่ไหนก็มีให้เห็นทั่วโลก สิ่งที่สะดุดคือเมือง Bluffton ที่ฟาร์มนี้ตั้งอยู่ มีประชากรทั้งเมืองแค่ 103 คน แต่ฟาร์มนี้มีพนักงานราว 180 คน นั่นแปลว่าฟาร์มเดียวจ้างงานคนมากกว่าประชากรทั้งเมืองที่มันตั้งอยู่เสียอีก
ลองนึกภาพบ้านเรา ถ้ามีสวนหรือโรงงานเกษตรแห่งหนึ่งที่จ้างคนงานมากกว่าจำนวนคนในหมู่บ้านที่มันตั้งอยู่ นั่นไม่ใช่แค่ธุรกิจที่รอด แต่มันกลายเป็นเสาหลักของพื้นที่ทั้งพื้นที่ไปแล้ว
จากขายวัวเป็นตัว สู่ขายเนื้อในชื่อตัวเอง
ย้อนไปราว 20 ปีก่อนปี 2020 ฟาร์มนี้มีพนักงานแค่ 4 คน ทำรายได้ปีละ 1 ล้านดอลลาร์ และเคยทำฟาร์มวัวแบบขายเข้าตลาดทั่วไป คือขายวัวเป็นตัวให้คนอื่นไปแปรรูปต่อ
จุดเปลี่ยนค่อยๆ เกิดทีละขั้น ช่วงกลางทศวรรษ 1990 เจ้าของเริ่มเบื่อตลาดวัวแบบเดิม ราวปี 2000 เลิกใช้ปุ๋ยเคมี เปลี่ยนมาเลี้ยงสัตว์หลายชนิดแบบหมุนเวียนแปลง ปี 2008 สร้างโรงเชือดที่ผ่านการรับรองของรัฐบาลกลางขึ้นในฟาร์ม และปี 2010 สร้างโรงชำแหละไก่เพิ่ม แล้วขายเนื้อตรงถึงผู้บริโภคภายใต้ชื่อฟาร์มตัวเอง
จากเดิมที่วัวออกจากฟาร์มไปเป็นแค่ตัวเลขในตลาดกลาง กลายเป็นเนื้อที่มีชื่อ มีที่มาชัดเจน และไม่ได้มีแค่วัว วันนี้ฟาร์มผลิตทั้งเนื้อวัว หมู แกะ แพะ สัตว์ปีก ไข่ ผักอินทรีย์ และน้ำผึ้ง ปี 2020 ฟาร์มนี้มีพนักงานเต็มเวลา 155 คน รายได้ปีละ 20 ล้านดอลลาร์
จุดที่ทำให้ผมหยุดคิด
ตอนแรกที่ผมอ่านตัวเลขรายได้โต 20 เท่า ผมคิดว่าคงเป็นเรื่องขนาดฟาร์มอย่างเดียว แต่พอดูเรื่องที่เขาเล่า สิ่งที่เปลี่ยนชัดที่สุดคือ ระยะห่างระหว่างฟาร์มกับคนกินสั้นลง และงานที่เคยเกิดนอกฟาร์ม ทั้งเชือด แปรรูป แพ็ก ขาย ถูกดึงกลับมาทำในฟาร์มเอง
ตอนขายวัวเป็นตัว ราคาถูกกำหนดโดยตลาดกลาง ฟาร์มไม่มีสิทธิ์เลือกราคา ได้แค่ราคาตลาดวันนั้นเท่านั้น แต่พอเปลี่ยนมาขายเนื้อในชื่อตัวเอง ผมว่าราคาถูกกำหนดโดยเรื่องที่ฟาร์มเล่าได้ เช่นเลี้ยงแบบไม่ใช้ปุ๋ยเคมี เลี้ยงแบบหมุนแปลง มาจากฟาร์มครอบครัว 6 รุ่น เรื่องพวกนี้แปลงเป็นราคาได้
นี่คือสิ่งที่ผมคิดว่าเป็นบทเรียนที่ใหญ่ที่สุดของเคสนี้ กำไรไม่ได้อยู่ที่ตอนปลูกหรือตอนเลี้ยงอย่างเดียว แต่อยู่ที่ขั้นตอนหลังจากนั้นด้วย ทุกขั้นที่เราขยับเข้าใกล้คนกินมากขึ้นหนึ่งขั้น เรามักเก็บส่วนต่างได้มากขึ้นหนึ่งชั้น ไม่ว่าจะเป็นฟาร์มเล็กหรือใหญ่ก็ใช้หลักนี้ได้เหมือนกัน
ทำไมเงินก้อนนี้ถึงเปลี่ยนทั้งเมืองได้
ตัวเลขที่ผมชอบที่สุดในเคสนี้ไม่ใช่รายได้ แต่เป็นค่าแรง เจ้าของฟาร์มบอกสภาคองเกรสเมื่อปี 2020 ว่าจ่ายค่าแรงสัปดาห์ละกว่า 100,000 ดอลลาร์ ในเคาน์ตีที่มีคนไม่ถึง 3,000 คน และเงินเดือนเฉลี่ยของพนักงานสูงราวสองเท่าของค่าเฉลี่ยในเคาน์ตี เงินก้อนนี้หมุนอยู่ในพื้นที่เล็กๆ นั้นทุกสัปดาห์
ฟาร์มนี้เป็นนายจ้างเอกชนรายใหญ่ที่สุดของเคาน์ตี Clay ซึ่งบล็อกของฟาร์มระบุว่ารายได้ครัวเรือนกลางอยู่ราว 22,000 ดอลลาร์ต่อปี และมีคนยากจนเกือบ 29% นี่คือสิ่งที่เกษตรทำได้ในแบบที่ธุรกิจอื่นทำไม่ได้ง่ายๆ เพราะฟาร์มอยู่ติดที่ดิน อยู่ติดชุมชน เงินที่เกิดจากฟาร์มจึงหมุนอยู่ในพื้นที่นั้นจริงๆ ไม่ได้ไหลออกไปที่เมืองใหญ่
ผมมองว่าเคสนี้ชี้ว่า การทำเกษตรให้โตไม่ได้มีแค่ทางขยายที่ดิน อีกทางคือทำให้เงินหมุนอยู่ในพื้นที่ตัวเองได้นานขึ้น ผ่านการจ้างงาน ผ่านการแปรรูป ผ่านการขายตรง ไม่ใช่แค่ปลูกแล้วขายส่งออกจากพื้นที่ไปเฉยๆ
ถ้าเป็นบ้านเราจะเอาไปใช้ยังไง
ผมรู้ว่าโรงเชือดโรงแปรรูปเป็นเงินก้อนใหญ่มาก ไม่ใช่เกษตรกรไทยรายเล็กจะมีทุนทำแบบนั้นได้ทันที สวนหรือฟาร์มขนาดไม่กี่ไร่ของบ้านเราคงยังไปไม่ถึงจุดนั้นในเร็วๆ นี้ แต่หลักคิดของเรื่องนี้ใช้ได้กับทุกขนาดฟาร์ม ไม่ว่าจะมีที่ดินกี่ไร่ก็ตาม
สิ่งที่เอามาใช้ได้ทันทีคือแนวคิดเรื่อง ระยะห่างจากคนกิน ลองถามตัวเองว่าวันนี้ของที่เราปลูก ห่างจากปากคนกินกี่ทอด ถ้าเราขายผ่านพ่อค้าคนกลางสามสี่ต่อกว่าจะถึงคนกิน เราก็เหมือนฟาร์มนี้ตอนขายวัวเป็นตัว ราคาเราไม่ได้เป็นคนกำหนด
แค่ล้าง ตัดแต่ง แพ็กใส่ถุงติดชื่อสวนของเราเอง ก็เป็นการขยับเข้าใกล้คนกินไปหนึ่งขั้นแล้ว ไม่ต้องรอให้มีทุนสร้างโรงงานก่อน สวนขนาดเล็กที่มีเงินทุนจำกัดก็เริ่มจากตรงนี้ได้ เริ่มจากตลาดนัดในพื้นที่ ขายผ่านเพจเฟซบุ๊กของตัวเอง เล่าเรื่องที่มาของสิ่งที่ปลูกให้คนฟัง เป็นการขยับไปทางเดียวกับที่ฟาร์มนี้ทำ ในสเกลที่เล็กกว่ามาก
อีกเรื่องที่น่าคิดคือการจ้างงานในพื้นที่ ถ้าสวนเราโตขึ้นจนต้องจ้างคนเพิ่ม อย่ามองว่าเป็นแค่ต้นทุนที่ต้องจ่าย แต่มองว่าทุกคนที่เราจ้างคือเงินที่หมุนอยู่ในหมู่บ้านเราเอง ไม่ได้ไหลออกไปที่อื่น นี่คือสิ่งที่ทำให้เกษตรต่างจากธุรกิจแบบอื่นจริงๆ
ตัวเลขของเคสนี้
| ก่อตั้ง | ปี 1866 · ทำต่อกันมา 6 รุ่น |
| พื้นที่ฟาร์ม (ปี 2020) | ราว 3,200 เอเคอร์ |
| ประชากรเมือง Bluffton | 103 คน |
| พนักงาน (ช่วง 20 ปีถึงปี 2020) | 4 คน → 155 คน · ปัจจุบันราว 180 คน |
| รายได้ (ช่วงเดียวกัน) | 1 ล้านดอลลาร์ → 20 ล้านดอลลาร์ |
| ค่าแรงต่อสัปดาห์ (ปี 2020) | กว่า 100,000 ดอลลาร์ ในเคาน์ตีที่มีคนไม่ถึง 3,000 คน |
คำถามที่คนถามบ่อย
ฟาร์มนี้เปลี่ยนอะไรบ้างถึงโตได้
จากเรื่องที่เขาเล่า มีหลายอย่างพร้อมกัน เลิกใช้ปุ๋ยเคมีราวปี 2000 เปลี่ยนมาเลี้ยงสัตว์หลายชนิดแบบหมุนแปลง สร้างโรงเชือดในฟาร์มปี 2008 และขายเนื้อในชื่อฟาร์มตัวเองแทนการขายวัวเป็นตัวให้พ่อค้าคนกลาง
เกษตรกรไทยรายเล็กทำโรงแปรรูปแบบนี้ได้จริงไหม
โรงเชือดโรงแปรรูปขนาดใหญ่แบบในเคสนี้ต้องใช้เงินทุนมาก ไม่ใช่ทุกคนจะทำได้ในทันที แต่หลักคิดเรื่องลดระยะห่างจากคนกิน เช่นล้าง ตัดแต่ง แพ็กขายเองในชื่อสวน ทำได้ตั้งแต่สเกลเล็กที่สุด
ทำไมค่าแรงสัปดาห์ละกว่าแสนดอลลาร์ถึงสำคัญกับเมืองเล็กๆ
เพราะเคาน์ตีที่ฟาร์มตั้งอยู่มีคนไม่ถึง 3,000 คน และมีคนยากจนเกือบ 29% เงินก้อนนี้จึงหมุนอยู่ในพื้นที่เล็กๆ ทุกสัปดาห์ ฟาร์มนี้เป็นนายจ้างเอกชนรายใหญ่ที่สุดของเคาน์ตี
เขาเลิกใช้ปุ๋ยเคมีตั้งแต่เมื่อไหร่
ราวปี 2000 ครับ แล้วค่อยๆ เปลี่ยนมาเลี้ยงสัตว์แบบหมุนเวียนแปลง ส่วนโรงเชือดในฟาร์มมาทีหลังในปี 2008
ผมอ่านมาจากไหน
อ่านต่อในเว็บ
ของที่คุณปลูกวันนี้ ห่างจากปากคนกินกี่ทอดกว่าจะถึงมือเขา
เล่าให้ฟังในคอมเมนต์ได้เลยครับ ผมอ่านทุกอัน
เกษตรที่อยู่รอด ไม่ได้ชนะเพราะปลูกเก่งกว่า — แต่ชนะเพราะคิดเป็นธุรกิจ
ผมเก็บเคสเกษตรทำเงินจากทั่วโลกมาเล่าวันละเรื่อง ตามอ่านได้ที่เพจ เกษตรหัวใจธุรกิจ ส่วนแปลงที่ผมลงมือทำเองอยู่ ดูได้ที่ ช่องสาระรีฟ ครับ